Klimatyzacja zimą — czy ją włączać, jak osusza parujące szyby i dlaczego przy mrozie często się nie załącza

Tak, w większości sytuacji warto. Zimą klimatyzacja nie pracuje jako chłodzenie, tylko jako osuszacz powietrza, a suche powietrze to najszybszy sposób na czyste szyby. Wciśnięcie przycisku AC nie oznacza, że z nawiewów poleci zimno — o temperaturze w kabinie decyduje jej ustawienie, a nie sama sprężarka.

W typowym układzie powietrze przepływa najpierw przez parownik klimatyzacji, gdzie jest schładzane i traci wilgoć, a dopiero potem przez nagrzewnicę, która ogrzewa je do zadanej temperatury. Efekt to powietrze jednocześnie ciepłe i suche. Ogrzewanie i klimatyzacja nie wykluczają się więc, tylko pracują razem.

• —Gdy szyby parują od środka, szczególnie w deszczu i przy kilku stopniach powyżej zera
• —Gdy w aucie jedzie kilka osób albo wozisz mokre kurtki, parasole i obuwie
• —Gdy zależy Ci, żeby układ pracował regularnie, a nie stał nieużywany przez pół roku

Parujące szyby w samochodzie to zjawisko fizyczne, a nie usterka. Powietrze w kabinie zawiera parę wodną z oddechu pasażerów, mokrych ubrań i śniegu z butów. Gdy styka się z szybą zimniejszą od tak zwanego punktu rosy, para skrapla się na jej wewnętrznej powierzchni. Im więcej wilgoci w kabinie i im zimniejsza szyba, tym szybciej to następuje.

Parownik klimatyzacji działa jak zimna szklanka wyjęta z lodówki. Wilgoć z przepływającego powietrza skrapla się na jego żeberkach i wypływa pod auto przez odpływ skroplin. Powietrze, które trafia dalej do nagrzewnicy, jest już osuszone, a po ogrzaniu zaczyna odbierać wodę z szyby, zamiast ją na niej zostawiać.

Samo ogrzewanie ze świeżym powietrzem też w końcu poradzi sobie z zaparowaniem, ale trwa to wyraźnie dłużej i zależy od wilgotności powietrza na zewnątrz. Dlatego najtrudniejsza bywa jesień: kilka stopni na plusie, deszcz i powietrze nasycone wilgocią. W mroźny, suchy dzień powietrze z zewnątrz zawiera bardzo mało pary wodnej, więc nawiew osusza kabinę skutecznie nawet bez pracy sprężarki.

W wielu autach nie trzeba pamiętać o przycisku AC. Przycisk nawiewu na szybę czołową, oznaczony symbolem szyby z falistymi strzałkami, w dużej części modeli uruchamia cały pakiet ustawień naraz. Zakres zależy od producenta, a czasem od wersji wyposażenia, więc warto raz sprawdzić to w instrukcji.

• —Kieruje strumień powietrza na szybę czołową i szyby boczne
• —Podnosi obroty dmuchawy, często do maksimum
• —Wyłącza recyrkulację i przełącza na dopływ świeżego powietrza
• —Załącza sprężarkę klimatyzacji, jeśli pozwalają na to warunki
• —W części aut włącza także ogrzewanie tylnej szyby i lusterek

Podobnie działa automatyczna klimatyzacja w trybie AUTO. Sterownik sam decyduje o pracy sprężarki i w wielu układach włącza ją również po to, żeby osuszać powietrze. Niektóre auta mają dodatkowo czujnik wilgotności przy szybie czołowej, który reaguje, zanim zaparowanie stanie się widoczne. Przy manualnej klimatyzacji te decyzje zostają po stronie kierowcy.

W większości aut z klasyczną klimatyzacją odpowiedź brzmi: zwykle nie, i jest to działanie zamierzone. Poniżej pewnej temperatury zewnętrznej sterownik nie pozwala sprężarce się załączyć, nawet jeśli kontrolka AC świeci się na panelu. To ochrona układu, a nie usterka.

• —Przy niskiej temperaturze ciśnienie czynnika jest niskie, a sprężarka pracowałaby w warunkach niekorzystnych dla smarowania
• —Parownik łatwo pokryłby się lodem i zablokował przepływ powietrza
• —Mroźne powietrze jest na tyle suche, że dodatkowe osuszanie daje niewiele

Nie ma jednej uniwersalnej granicy. Próg zależy od producenta i konstrukcji układu — w wielu autach leży kilka stopni powyżej zera, w innych w okolicach zera — a sterownik bierze pod uwagę także temperaturę parownika. Dlatego dwa auta stojące obok siebie potrafią zachować się różnie tego samego poranka. Sprawdzanie tego na słuch bywa zawodne, bo wiele nowszych sprężarek pracuje bez sprzęgła elektromagnetycznego i nie wydaje charakterystycznego kliknięcia — pewniejszym źródłem jest instrukcja obsługi.

Recyrkulacja zimą kusi, bo kabina nagrzewa się szybciej, gdy dmuchawa nie zasysa zimnego powietrza z zewnątrz. W zamkniętym obiegu wilgoć nie ma jednak dokąd uciec. Każdy oddech i każda mokra kurtka podnoszą wilgotność powietrza krążącego w kółko, aż para zaczyna osiadać na szybach — przy kilku osobach w aucie nawet w ciągu kilku minut.

Dlatego zimą recyrkulacji używa się krótko i celowo, na przykład w tunelu albo w korku za dymiącym autem, a na co dzień zostawia się dopływ świeżego powietrza. Jeżeli szyby parują mimo świeżego powietrza i włączonej klimatyzacji, wilgoć ma najpewniej inne źródło.

• —Mokre dywaniki i wykładzina — woda ze śniegu z butów wsiąka pod dywanik, a ogrzewanie odparowuje ją z powrotem do kabiny
• —Zapchany lub zawilgocony filtr kabinowy — ogranicza przepływ powietrza i sam staje się źródłem wilgoci
• —Niedrożny odpływ skroplin parownika — woda zbiera się w obudowie zamiast wypływać pod auto
• —Zatkane liśćmi odpływy podszybia lub szyberdachu, przez które woda trafia do wlotu powietrza albo do wnętrza
• —Nieszczelności nadwozia — zestarzałe uszczelki drzwi, źle uszczelniona szyba lub lampy tylne
• —Zabrudzona szyba od środka — tłusty nalot sprawia, że paruje szybciej i trudniej się oczyszcza

W aucie spalinowym sprężarkę napędza silnik, więc jej praca zawsze oznacza dodatkowe obciążenie i nieco wyższe spalanie. Zimą ten dodatek jest jednak zwykle wyraźnie mniejszy niż latem: sprężarka nie walczy z upałem, tylko osusza powietrze, często pracuje z niską wydajnością, a przy mrozie bywa wyłączona przez sterownik.

Orientacyjnie mówimy raczej o ułamku litra na sto kilometrów niż o litrach, a realna różnica zależy od auta i warunków jazdy — najbardziej widać ją w mieście, najmniej w trasie. Po drugiej stronie rachunku stoi jazda z zaparowaną szybą po mokrej, ciemnej drodze. Jeśli chcesz oszczędzać, po odparowaniu szyb zmniejsz obroty dmuchawy i usuń z kabiny źródła wilgoci, zamiast wyłączać klimatyzację.

W pełnych hybrydach, hybrydach plug-in i autach elektrycznych sprężarka ma zwykle napęd elektryczny zasilany z akumulatora trakcyjnego, więc może pracować przy wyłączonym silniku spalinowym, a jej koszt widać w zużyciu energii. Wiele elektryków i część hybryd plug-in ma pompę ciepła, która wykorzystuje obieg czynnika klimatyzacji w odwrotnym kierunku i zimą ogrzewa kabinę. Przy silnym mrozie jej wydajność zwykle spada i wspiera ją grzałka elektryczna, a szczegóły różnią się między modelami.

Jest jeszcze jeden powód, żeby nie wyłączać klimatyzacji na całą jesień i zimę. Razem z czynnikiem krąży w układzie olej, który smaruje sprężarkę i utrzymuje w dobrej kondycji uszczelnienia, w tym uszczelnienie wału sprężarki i o-ringi na połączeniach. Gdy układ stoi miesiącami, uszczelnienia długo niezwilżane olejem mogą przesychać i tracić elastyczność.

Dlatego regularne uruchamianie klimatyzacji poza sezonem jest powszechnie zalecaną praktyką. Nie gwarantuje szczelności, bo przewody i uszczelnienia i tak się starzeją, ale długi postój sprzyja ubytkom, które wychodzą na jaw dopiero przy pierwszym upale.

W praktyce wystarczy, że układ popracuje kilkanaście minut mniej więcej co tydzień lub dwa. Jeśli korzystasz z nawiewu na szybę albo z trybu AUTO, dzieje się to zwykle bez Twojego udziału. Przy dłuższym mrozie, gdy sprężarka i tak się nie załącza, nie trzeba niczego wymuszać — wystarczy wrócić do regularnego włączania w cieplejsze dni.

Poniższa kolejność sprawdza się w większości aut. Przy automatycznej klimatyzacji część kroków wykona za Ciebie przycisk nawiewu na szybę.

1. 1Przed wejściem do auta strzep śnieg z butów, a mokry parasol odłóż do bagażnika.
2. 2Po uruchomieniu silnika skieruj nawiew na szybę czołową, wyłącz recyrkulację i włącz klimatyzację.
3. 3Ustaw wyższą temperaturę i mocny nawiew, a do tego ogrzewanie tylnej szyby i lusterek.
4. 4Nie przecieraj szyby dłonią ani rękawiczką — tłusty nalot sprawi, że będzie parować szybciej.
5. 5Gdy szyby są czyste, przejdź na tryb AUTO albo rozdziel nawiew między szybę i nogi, zostawiając włączoną klimatyzację i dopływ świeżego powietrza.
6. 6Kilka minut przed końcem jazdy wyłącz klimatyzację, zostawiając nawiew, żeby parownik zdążył przeschnąć.
7. 7Po jeździe w deszczu lub śniegu wyjmij mokre dywaniki do wyschnięcia, a na zimę rozważ gumowe dywaniki z rantem.
8. 8Raz na jakiś czas umyj szyby od środka, zwłaszcza szybę czołową przy desce rozdzielczej.

Serwis klimatyzacji kojarzy się z majem, ale wtedy wszyscy przypominają sobie o układzie w tym samym tygodniu, w którym zrobiło się gorąco. Najspokojniej jest wczesną wiosną i jesienią po sezonie, a jesienna wizyta ma dodatkowe zalety.

• —Kontrola szczelności przed zimą daje czas na spokojną naprawę wycieku, zamiast odkrywać go w czerwcu
• —Sprawna klimatyzacja to suche szyby przez całą jesień i zimę, więc efekt odczuwasz od razu
• —Wymiana filtra kabinowego przed sezonem grzewczym oznacza pozbycie się wkładu pełnego liści, pyłków i wilgoci zebranych od wiosny
• —Diagnostyka spadku wydajności pokaże, czy słabsze osuszanie wynika z ubytku czynnika, czy z innej przyczyny

Odgrzybianie najczęściej wykonuje się wiosną, przed sezonem chłodzenia, i to nadal dobry rytm. Jeśli jednak już teraz z nawiewu czuć stęchliznę, nie warto czekać — wilgotna jesień nie pomaga parownikowi przeschnąć. Mechanizm opisaliśmy w artykule o brzydkim zapachu z klimatyzacji, a o tym, jak często uzupełniać czynnik i czym różnią się R134a i R1234yf, piszemy w osobnych tekstach.